تبلیغات
تلألو - مروری بر كارنامه سریال سازی تلویزیون در 9 ماهه نخست امسال( بخش سوم)
تلألو
تلویزیون،سینما و كمی عشق

      

           شبكه سه؛ وداع با خاطرات خوش گذشته؟

 هادی داداشی

 طبق وعده امروز باید روند تولید سریالهای شبكه سوم سیما را در روزهای گذشته از سال جاری بررسی كنم، اما پیش از آن باید نكاتی را یادآور شوم. طی دیروز و پریروز كه بنا را بر آن گذاشتیم تا این مطلب نوشته شود، چاپ آن مطابق معمول باز خورد‌هایی را به همراه داشت. معدود افرادی كه آثار آنها از تعریف و تمجید‌های مورد نظرشان دور مانده بود، از نگارنده گله كردند وبرخی دیگر در این باره نكاتی بجا را یادآور شدند. البته همانطور كه پیش از این هم متذكر شده‌ام، در نقد جریان فیلمسازی در تلویزیون نباید همه كاسه و كوزه ها را بر سر برنامه سازان شكست. جدا از برنامه‌سازانی كه در چندمین سال فعالیت خود هنوز مشغول آزمون و خطاهای بی‌نتیجه هستند، گروهی از چهره‌های خوش‌فكر و مستعد نیز وجود دارند كه گاه گرفتار پروسه فرسایشی تلویزیون در تأیید و ارائه مجوزها و كد تولید و پس از آن مشكلات هنگام پخش و ممیزی‌های بعضاً سلیقه‌ای می‌شوند. حال اگر معضل كمبود بودجه شدید این سالهای تلویزیون و تعویق در پرداخت دستمزدها را نیز به آن بیفزاییم كه موجب افول انگیزه ها می‌شود، به یقین حاصل كار روی آنتن، 180 درجه از ایده‌آلها و خواسته‌های سازندگان نیز چرخش خواهد داشت. به قول دوستی شاید اگر امروز كسی بخواهد سریالی در حال و هوای«میوه ممنوعه» را بسازد، دیگر هیچ چیزی از داستان آن باقی نخواهد ماند.از سویی نباید دور داشت كه تلویزیون هم در عین سیاستهای غیرحرفه‌ای معدودی از مدیران دست‌اندركار و تصمیم گیرنده در تولید فیلم و سریال، با معذوریتهایی روبه روست و باید مطالبات و دغدغه‌های با ربط یا بی‌ربط طیف گسترده ای از مخاطبان را مد نظر داشته باشد تا مورد موج هجمه‌ها قرار نگیرد. همانطور كه امروز در سینما با مخاطبان حداقلی خود در قیاس با رسانه ملی، شاهد بروز اعتراضات وسیعی هستیم كه در مخالفت با چند فیلم، بدون توجه به روال قانونی ساختشان، از اعتراض به هر نحو بر آنها كوتاه نمی‌آیند. حال دیگر وضع صدا و سیما كه جای خود را دارد!
شبكه سه؛ كمتر از حد انتظار
یكی از رموز توفیق شبكه سه در جلب مخاطب برای آثار نمایشی‌اش، برخورداری از باكس نسبتاً مناسب، البته پس از شبكه یك و همچنین پروپاگاند چشمگیر و پخش مدام آنونس و تیزر برای آنهاست. همین بمباران تبلیغاتی در وهله اول بیننده را خلع سلاح و تشویق به تماشای دست كم چند قسمت از اثری می‌كند – كه بلا نسبت!- شاید بنجل هم باشد. هرچند سیاست مزبور كه محصول دوره علی اصغر پورمحمدی، مدیر سابق شبكه سه و محمدرضا تخشید، مدیر فعلی گروه فیلم و سریال این شبكه است، در دو –سه سال اخیر به دلیل همزمانی باكس سریال شبكه سه با مجموعه‌های گل كرده ماهواره‌ای، تا حدودی كاركرد خود را از دست رفته می‌بیند. ضمن آنكه پخش متوالی چند سریال پر اشكال و ضعیف دراین باكس( ساعت 20:45) نیز جایگاه آن را متزلزل كرده است و نیاز به بازیابی و مرمت جدی دارد. عید امسال را شبكه سه با سریال «دست بالای دست»(محسن یوسفی) آغاز كرد. مجموعه ای كه به ادعای سازندگانش بنابر نظرسنجی‌های صدا و سیما 15 درصد بیشتر از رقیبش «چك برگشتی» بیننده داشت. در واقعیت اما این سریال یك هجویه سخیف با شوخی‌های قدیمی بود كه مایه اصلی كمدی و شوخ و شنگی‌‌های عامه پسند دو – سه نفر از بازیگرانش چون یوسف تیموری، جواد عزتی و رضا فیض نوروزی را زائل كرد. بلند پروازیهای یك جوان جنوب شهری برای وصلت با خانواده‌ای متمكن، تم برآمده از فیلمفارسی‌های پیش از انقلاب است و تا كنون بارها به انحاء مختلف دستمالی شده. اینجا همین مضمون قرار بود با تكیه بر خلاقیت‌های طنز یوسف تیموری دو هفته بینندگان را پا به پای خود بكشاند. در نتیجه تیموری در بداهه گویی زمین فراخی را در اختیار داشت و طبعاً از جایی به بعد، او هم دیگر داشته هایش را خرج كرده بود، اما به هر حال باید اعتراف كنم مثلث تیموری، عزتی و فیض نوروزی در بیشتر قسمتهای اول سریال بامزه بودند و به دلیل پرداخت ناقص، به مرور هدر رفتند. پس از گذر ایام عید، تلویزیون بلافاصله گزینه پیش نوروزی خود یعنی سریال پر طمطراق«مسیر انحرافی»(بهرنگ توفیقی) را به نمایش در‌آورده كه نمونه كامل یك سوء مدیریت در برنامه سازی بود. سید محمد هاشمی اصل یكی از چهره‌های پركار در جنگ و تركیبی سازی در تلویزیون، سرمایه هنگفتی از جیب برای به سرانجام رساندن این سریال هزینه كرد، جلوه های ویژه خیره كننده قسمتهای اول سریال چنان برای بینندگان آثار وطنی مبهوت كننده بود كه تنه به تولیدات هالیوودی می‌زد. تركیب بازیگران نیز انبوهی از نامهای آشنای بازیگری را با خود داشت، اما آنچه پس از چند بخش روی آنتن رفت، كاملاً مأیوس كننده بود. متن هچل هف سریال سایه‌ای از «lost» آمریكایی را تداعی می‌كرد، با دخالتهای تعدادی از بازیگران وضع آشفته تری هم پیدا كرد، تا جایی كه بعد از رفتن پیمان عباسی، حتی زامیاد سعدوندیان به رغم نوشته‌های خاصش برای «سقوط یك فرشته» و «سقوط آزاد» نتوانست از گرفتاری متن در سقوط به ورطه لودگی‌های لوس و عدم طراحی خط مشخص داستانی جلوگیری كند. مسیر انحرافی پتانسیل آنرا داشت كه موجی نو در ساخت سریال های اكشن كمدی در تلویزیون ایجاد كند و شرایط تولید دشواری را نیز زمستان سال 90 در لوكیشن جنگلهای خجیر سپری كرد، اما نتیجه اصلاً قابل انتظار نبود. ضمن آنكه نباید نتیجه انتخاب غلط كارگردانی كم تجربه چون توفیقی را در ناكامی نخستین پروژه سریالی خود دست كم گرفت. جمع كردن چنین پروژه‌ای، كارگردان مجرب را می‌طلبید تا با بهره گیری از ظرایف تكنیكی و توانایی مجاب و هدایت صحیح بازیگران، كاستی های متن را دست كم تا حدی لاپوشانی كند. شبكه سه طی نیمه دوم فروردین و اوایل اردیبهشت چند سریال خارجی بعضاً تكراری چون «كلید اسرار»، «در جستجوی خوشبختی» ،«سرگذشت امپراطوری»، «غوطه در منجلاب»، «دونگ یی»، «كمیسرمونتالبانو»،«كاپیتان» و ... را نیز روانه آنتن كرد. این شبكه از نهم اردیبهشت پخش یكی از كسالت بارترین سریال های تاریخی تاریخ تلویزیون با عنوان« پشت كوههای بلند» را به كارگردانی امرا... احمد جو آغاز كرد. مجموعه ای كه ثابت كرد «روزی روزگاری» این كارگردان شاید تنها یك اتفاق خلاقانه در دهه 70 بود. البته احمدجو ششم خرداد امسال در گفت‌وگو با «بانی فیلم» جواب انتقادها به سریالش را اینطور داد: «به روزی روزگاری هم تا نیمه هیچ توجهی نشد. آن سریال 14 قسمت بود با 17 شماره و برخی قسمتها دو شماره با هم پخش شد. آن سریال از قسمت 7 به بعد روزی روزگاری شد. شاید باورتان نشود آن زمان حتی بیننده ها ما را با كلمات ركیك می‌نواختند... تلفن‌های بسیار انتقاد آمیز به خود تلویزیون كه این چه كاری است ساخته‌اید و...» اما پیش رفتن سریال نشان داد این آسمان و ریسمان بافتن‌ها یك ادعا بیش نبود! سازندگان«پشت كوههای بلند» نامردی نكرده بودند و 50 قسمت تصاویر كوه و بیابان را با دیالوگهایی بی‌معنا و مفهوم به خورد بینندگان دادند. حتی شنیده می‌شد تخشید درجمعی خصوصی درباره این سریال گفته بود كه«باكس طلایی ما را از بین برد!». همه افتخار سازندگان این مجموعه آن بود كه بودجه كمی را برای سریالی كه«الف ویژه» می‌نماید، اما درجه «ب» دارد، صرف كرده اند. جالب است بدانید این شكست تمام عیار نیز همچون مجموعه كم ارزش«چمدان» از حمایت كامل معاون سیما برخوردار بود. حسن اكلیلی، به عنوان یكی از بازیگران سریال در گفت‌وگو با «بانی فیلم» (8 مرداد) مشكل آنرا این گونه تعبیر كرد: «وقتی گسترده نویسی ماجرا، ماجرایی بزرگ می‌شود، دیگر كار نویسنده در پرداختن به تمام شخصیت‌ها و بازیگران كمی سخت می‌شود. از سوی دیگر، بازیگران هم وقتی میدانی برای نمایش بیشتر ندارند، نمی توانند كاری انجام دهند. آقای احمد جو در نگارش این سریال بر اساس«یكی بود یكی نبود» قصه ها را خیلی مطول و حجیم طراحی كرد و این كمی كار را مشكل كرد، چرا كه تمام فكر نویسنده به بحث قصه‌گویی و روایت درست ماجرا صرف می‌شود».
شبكه سه این چند ماه را تا ابتدای ماه رمضان دچار«پشت كوههای بلند» بود و البته مجموعه‌های«دلنوازان»، «فونیكس»، « گرگ آسمان»، «گروه تجسس» را باز پخش كرد. وضع شبكه سه چنان در طول خرداد و تیر ماه در زمینه پخش سریال نامساعد بود كه ناگزیر از تبدیل یك تله‌فیلم«تاكسی پلیس»(سعید عالم زاده) به مینی سریال شد!
از اول مرداد در آغاز ماه رمضان، شبكه سه «خدا حافظ بچه » را به عنوان اثر مناسبتی خود و نخستین مجموعه كارگردانش، منوچهر هادی روی آنتن برد. سریال، بر خلاف روال آثار مناسبتی پیشین شبكه سه، محتوای ماورایی نداشت و به مرور توانست مخاطبان زیادی را به خود جذب كند. قصه خط قرمزی دزدیدن بچه توسط یك زوج نابارور می‌توانست پاشنه آشیل سریال شود كه اتفاقاً كشدار شدن آن در یك سوم ابتدایی همین ماجرا را هم رقم زده بود. پس از آن به دلیل همزمانی نگارش فیلمنامه با تصویربرداری و لحاظ كردن واكنش‌ها، این معضل به خوبی برطرف شد. البته كیفیت نازل دو سریال رقیب یعنی«راز پنهان» و «چمدان» و نیز نبود رقبای جدی برای گروه خداحافظ بچه، در هر چه بهتر و بیشتر دیده شدن آن نقش انكار ناپذیری داشت. شنیده می‌شد شبكه و فیلمنامه نویسان (در رأس آنان علیرضا افخمی) از منوچهر هادی تعهد گرفته بودند كه نعل به نعل بر اساس فیلمنامه عمل كند، حال آنكه هادی خود دستی بر فیلمنامه نویسی نیز دارد و با بخشهایی از داستان موافق نبود. همچنین برخی ساخت این سریال را سفارشی و در جهت تشویق مردم برای بچه‌دار شدن به عنوان سیاستی دولتی ارزیابی كردند. بازیهای چشمگیر شهرام حقیقت دوست و مهراوه شریفی نیا، برگ برنده مهم این سریال بود. همچنین شكل گیری رابطه طنازانه زوج آتیلا پسیانی و سیروس همتی به رقم خوردن لحظاتی دلپذیر منجر شد كه به دلیل نزدیك شدن به فینال، نتوانست شكل كاملی به خود بگیرد. پس از پایان این اثر، شبكه سه سری جدید طنز آپارتمانی و روتین «خانه اجاره‌ای»(شاهد احمدلو) را آغاز كرد. مجموعه ای كه قرار بود دنباله‌ای متفاوت بر سری قبلی این مجموعه كم رمق باشد، ولی چنان از ناحیه متن ضربه خورد كه مسؤولان سیما در صدد بودند آن را به طور ناگهانی از روی آنتن حذف كنند، اما این عتاب بی سابقه صرفاً گریبان ادامه تولید را گرفت، ولی آن را به زمان پخش عصر گاهی پرت كرد. حضور چهره های كمدی محبوب این سالها چون مهران غفوریان و حمید لولایی نیز نتوانست چندان سودی به حال این مجموعه داشته باشد و به تلخی با آنتن وداع كرد.«‌گنجینه معبد»، «ریحانه» و «پرونده ای برای دو نفر» دیگر سریالهایی بودند كه در نوبت پخش و باز پخش، شهریور و مهرماه شبكه سه را پر كردند. از 23 مهر نیز پخش سریال «دزد و پلیس»(سعید آقاخانی) آغاز شد. ژانر طنز اكشن دزد و پلیس یكی از امتیازهای آن بود كه تقریباً در تلویزیون ما مشابه نداشته است، اما مقبولیت نسبی و عام این سریال در پخش، بیش از آنكه به این مسئله یا فیلمنامه آن ارتباط داشته باشد، ناشی از بداهه های فوق العاده و بازی گرم هومن برق نورد بود. كما اینكه در لحظات نبود او، سریال جذابیت خود را در خطر می‌دید. آقاخانی اما در كارگردانی این سریال یك گام به جلو برداشت. توازن در میان سكانس‌های داخلی و پر كنش خارجی آن به خوبی رعایت شده بود ؛ به ویژه كه مجموعه از لوكیش‌های متعددی برخوردار بود و همین مسئله كار گروه تولید را سخت تر می‌كرد. استفاده از دوربین روی دست با حضور امیر معقولی نیز رنگ و لعاب ویژه‌ای به تصاویر سریال بخشیده بود. با تمام این اوصاف، دزد و پلیس یك سروگردن از كار قبلی این گروه، یعنی «ساختمان پزشكان»(سروش صحت) پایین‌تر جای می‌گیرد و علت آن را قطعاً باید در كیفیت و ظرفیت فیلمنامه جست وجو كرد. بودجه محدود تلویزیون و نیز سفارش عزت‌ا... ضرغامی، رئیس سازمان صدا و سیما مبنی بر در دستور كار قرار دادن «باز پخش» برای گذر از بحران كمبود و كاهش منابع مالی، به شبكه سه نیز سرایت كرد تا سریال‌های چون«بانو»، «فاصله‌ها» و «سفر سبز» را در نیمه دوم پاییز تكرار كند. این شبكه حتی به تازگی باز پخش «مرد نقره‌ای» (كاظم معصومی) كه پیشتر در ایام ماه رمضان روی آنتن شبكه شما بود را نیز آغاز كرده كه نشان از كنداكتور خالی آن دارد . امسال حتی در مقایسه با سال گذشته ، شبكه سه از حیث سریال سازی كارنامه قابل اعتنایی نداشت و باید دید با بهتر شدن اوضاع مالی صدا و سیما، سریالهای این شبكه نیز جانی می‌گیرند یا خیر.
ادامه دارد...




نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 22 آذر 1391 توسط هادی داداشی